Жаңа әдістердің негізгі қағидалары: оқушыларға адами ізгілік тұрғысынан қарау, оқыту мен тәрбиенің бірлігі, оқушылардың танымдылық қабілеттерін қалыптастыру, олардың өз бетімен жаңа материалды меңгеру жақтарын дамыта отырып, шығармашылыққа баулу болып табылады.
Мұғалімнің негізгі ұстанған мақсаты – білімнің жаңа үлгісін жасап, бағдарламада білім мен білік дағдыларын үйрету, жаңа материалды қаншалықты меңгергенін бақылау үшін жаңа технологияларды сабақта тиімді қолдана білу. Әр сабақта жаңа технология әдістерін қолданбай өткізу мүмкін емес. Себебі, оқыту әдісі-дидактиканың ең негізгі құрамды бөлігінің бірі болып саналады.
Оқыту әдістері білім берудің мазмұны негізінде оқытудың жалпы мақсаттары мен міндеттерімен анықталады. Оқыту үдерісінің нәтижелі және сапалы болуы сабақ барысында мұғалімнің шығармашылық ізденісі арқылы жүзеге асырылады. Әр мұғалім қазақ тілі сабағында қандай әдіс-тәсілді қолданса да мақсат біреу – ол оқушыларға терең де сапалы білім беру.
Қазақ тілі сабағын оқытуда білім сапасын арттыру үшін, ең алдымен, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, сол сабақтың оқу мақсатына сай нақты тапсырмаларды орындай алатындай етіп беру керек. Қазақ тілі өзге ұлттарға оқытуда екі мақсатты ұстану қажет: оқушылардың танымдық біліктілігін дамыту және тілдік материалды тиянақты меңгерту. Бұл екі мақсат жаттығу жұмыстарын орындау арқылы практикалық жағына көп көңіл бөлуді талап етеді. Оқулық бойынша және қосымша берілген жаттығулар оқушылардың байланыстырып сөйлеу дағдыларын және тілдік материалды меңгеру үшін қызмет етеді.
Орыс сыныптарында қазақ тілін оқыту – оқушылардың тілін дамытумен бірге сөз байлығын арттыру ең маңызды жұмыстардың бірі болып табылады. Қазақ тілін оқытуда оқушылар мұғалімнің қойған сұрақтарын түсініп, нақты жауап беріп, үйренген сөздерін дұрыс айтуға, құрамында қазақ тіліне тән дыбыстары бар сөздерді дұрыс қолданып, сөйлемді өз беттерінше құрастыруға үйренеді. Аталған мәселені жүзеге асыру үшін өз тәжірибемде әр түрлі тәсілдерді қолданып отырамын. Сабағымда жаңа материалды өткенде оқушылардың жаңа сөздерді дұрыс айтуын, қатесіз жазуын үнемі қадағалап отырамын. Өз сабақтарында сыни ойлауға бағытталған түрлі тапсырмалар беру арқылы оқушылардың деңгейін анықтаймын. Сабақтың қызығушылықты ояту кезеңінде «Щеңбер» әдісі, «Өрмекші торы» әдісі, «Ассоциограмма» әдістерін қолдану тиімді екендігіне көзім жетті. «Шеңбер» әдісінің шарты: оқушылар бір-біріне алдыңғы өтілген тақырыптар бойынша сұрақтар қоя отырып, өздеріне берілген сұрақтарға да жауап береді. «Өрмекші торы» әдісінде оқушылар шеңбер құрып, ойынға барлығы қатысады, ойын барысында жіп кімнен ілініп сұрақ қою басталса, ойын соңы сол оқушымен аяқталады. «Ассоциограмма» әдістерінде жаңа тақырыпты естігенде ойына келген ақпаратты тізіп жазып шығады.
Оқушылар жаңа тақырыпты меңгерту кезінде мына тәсілдерді қолдану тиімді: «Ерекшелік, ұқсастық, ерекшелік» әдісі (сыни ойлау «Венн диаграммысы»әдісі).
Белсенді әдіс-тәсілдердің ішінде «Ой толғау», «Т кестесі», «ПОПС формуласы», «ДЖИГСО» әдісі, «Креативті жазу» әдісі, «Төрт сөйлем» тәсілдері оқушыларға жаңа ақпаратты бұрынғы біліммен ұштастыруға ықпал етеді. Осы әдіс-тәсілдерді қолдану кезінде оқушылардың өздігінен білім алуға деген қабілеті, шығармашылық іс-әрекеті дамиды. Сонымен қатар, деңгейлік тапсырмаларды беруде әр оқушы өзінің біліміне сәйкес тапсырмаларды алып, орындайды. «Бағдаршам» әдісін алатын болсақ, қызыл түс –жоғары деңгейлі сұрақтар, жасыл түс – орта деңгейлі сұрақтар, сары түс – төмен деңгейлі сұрақтар түрінде беріледі. Әр оқушы өз деңгейіне сәйкес тапсырманы таңдап алады және келесі жолы барлық тапсырмаларды орындауға қызығып тырысады.
Мысалы: 1) Қыс туралы әңгіме құрастырып, әңгіме жоспарын құру – қызыл түс. 2) Қыста күн суық болу себебін жазыңдар – жасыл түс. 3) Қысқы ойын түрлерін атаңдар – сары түс.
Оқушылардың өз ойлары мен бақаған ақпараттарын өз сөздерімен айта білу үшін «Суреттер шыр шертеді», «Ойлан, жұптас», «Қос диаграмма», «Сөздер банкісі» әдістерін қолдану өте орынды деп санаймын. «Ойлан, жұптас» әдісінде оқушылар өзара ойларын ортаға салады. «Қос диаграмма» әдісіне мәтіндердің ұқсастығы мен даралығы салыстырады. «Сөздер банкісі» әдісінде мәтіндегі негізгі сөздерді теріп алып, банкіге салады.
Қорыта келгенде, әлемдік деңгейге сай жаңарған әдістемемен оқытуды меңгеру үшін мұғалімнен жоғары құзыреттілікті, ұйымдастырушылықты, қабілеттілікті, оқушыларды қазіргі қоғамның түбегейлі өзгерістеріне лайық бейімдеу талап етіледі.
Ұстаздық қызметі ерекше ұлықтаған халқымыз өзінің ең қымбаттысын – балаларын оқытып, тәрбиелеуді бізге, мұғалімдерге тапсырған. Сондықтан, кездесетін қиындықтарға қарамастан білім беру сапасын арттыру, баланы жеке тұлға ретінде тәрбиелеу – мұғалімдер қауымының міндеті.
