Оқу сабағының жоспары
Сабақтың тақырыбы: Қазақстан егістік жерлерінің сипаты және оларды жақсарту жолдары.
Модуль /пән атауы: КМ 10. -ОН 2.1. Өндірістік егістер мен биологиялық өнімнің күйін және өнімді жинау тәсілдері мен мерзімдерін анықтау.
Педагог: Дюсенов Б.К дайындады
1. Жалпы мәліметтер
Сабақтың түрі: Құрастырылған
2. Мақсаты, міндеттері:
Білімділік: Өндірістік егістер туралы түсініктерін кеңейту, биологиялық өнімнің күйін және өнімді жинау тәсілдері туралы білімдерін шыңдау.
Дамытушылық: Студенттердің ойлау қабілеттерін, байқампаздық пен білімге құштарлығын, тапқырлық, ізденімпаздық қасиеттерін, шығармашылыққа баулу, ой-өрісін, тіл байлығын, есте сақтау қабілеттерін дамыту, салыстыру және қорытындылау біліктілігін дамыту.
Тәрбиелік: Өндірістік егістер мен биологиялық өнімнің күйін және өнімді жинау тәсілдері мен мерзімдерінің негізгі шараларын меңгеру. Қоршаған ортаны сүюге баулу.
3. Күтілетін нәтижелер: Студенттердің өндірістік егістер туралы толық ақпарат алуы және және оны қолдануды практика жүзінде жүзеге асыруы.
4. Қажетті ресурстар: Ақпарат тақтасы, баспаға шығарылған және үлестірме материалдар .
5. Сабақтың барысы:
1. Оқушыларды ұйымдастыру.
2. Үй тапсырмасын тексеру
3. Жаңа тақырыпты түсіндіру.
4. Тапсырмаларды орындау
5. Сабақты бекіту.
6. Үйге тапсырма беру.
Үй тапсырмасын тексеру:
Дәнді дақылдарға қолданылатын тыңайтқыштарға түсініктеме алу.
Жаңа тақырыпты түсіндіру.
Ауыл шаруашылық – экономиканың ең қуатты салаларының бірі. Еліміздің әр аймағында ауа-райы және географиялық жағдайлар белгілі бір дақылдарды өсіруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ мал шаруашылығын дамытуға да көп көңіл бөлінуде.
Климат және география
Қазақстан бір мезгілде Шығыс Еуропа мен Орталық Азияда орналасқан, оны Арал және Каспий теңіздері шайып жатыр. Бұл аймақта қыста қар аз және суық, ал жаз құрғақ және ыстық.Қазақстан территориясының жартысына жуығы жартылай шөлдер мен шөлдер. Батыс бөлігінде тау жоталары бар. Географиялық жағдайға байланысты су ресурстары тапшы. Егер өсімдіктер туралы айтатын болсақ, онда далада сіз көбінесе жусанды, қауырсынды шөптерді және ұзақ құрғақшылыққа төзімділікті арттырған бұталарды кездестіре аласыз.Егіншілік үшін топырақтың маңызы зор. Территориясының көп бөлігін қоңыр және каштан, сонымен қатар қара топырақ алып жатыр. Қоңыр топырақтар мен сұр топырақтар да кездеседі.
Қазақстанда бұл саланың дамуы сонау 50-жылдары басталды. Экономикалық дағдарысқа байланысты Кеңес үкіметі егіс алқаптарын мүмкіндігінше кеңейтуге шешім қабылдады. Ол кезде Қазақстан аумағында тың игеру жұмыстары қарқынды жүргізілді. Бұл рекордтық астық жинауға мүмкіндік бергенін атап өткен жөн, алайда бұл фактор мал шаруашылығының дамуына кері әсерін тигізді, өйткені жайылымдық алқаптар күрт қысқарды.60-80 жылдары бұл саланың ең қарқынды дамуы басталды. Кооперативті меншік мемлекеттік меншікке айналды, бұл қаржыға бақылауды күшейтуге мүмкіндік берді. Осыған байланысты шаруалардың көпшілігі ауылды тастап, үкімет басқа одақтық республикалардан жұмысшыларды тартуға мәжбүр болды.Қазір жердің барлығы дерлік жеке шаруалардың қолында және көп жылдардағыдай ет-сүт өнімдеріне қатысты күрделі мәселе бар.
Ауыл шаруашылығын келесі белгілермен сипаттауға болады:
• мал шаруашылығы мен жүн-тері өндірісін дамытудың жоғары қарқыны;
• өсірілетін дақылдардың көпшілігі мақта, майлы дақылдар, жемістер мен жидектер мен дәнді дақылдар;
• Қазақстан ұн мен бидайдың 10 ірі жеткізушісінің бірі болып табылады;
Экономикадағы ауыл шаруашылық
Бұл экономиканың негізгі салаларының бірі. Жыл сайын бюджетке кірістің 38%-ға жуығын аударады. Бұл салада елдегі жалпы жұмыс күшінің шамамен 16% жұмыс істейді.
Қазақстанда дәстүрлі түрде екі негізгі сала бар:
• Өсімдік шаруашылығы – ауыл шаруашылығының негізі. Елімізде келесі дақылдар өсіріледі: жүгері, сұлы, тары, арпа, қарақұмық, күріш және жаздық бидай. Айтарлықтай аумақтарды майлы дақылдар мен қант қызылшасы да алып жатыр. Сондай-ақ, жүзім, қауын, алма, картоп, зығыр және мақтаны атап өтуге болады.
• Елдегі мал шаруашылығы ірі қара мал, сонымен қатар ешкі, шошқа, түйе, жылқы, қой өсірумен сипатталады.
Оңтүстік Қазақстандағы ауыл шаруашылығы
Елдегі климаттық және табиғи жағдайлардың әртүрлілігін атап өткен жөн. Оңтүстік Қазақстанның ауыл шаруашылығы тау етегіндегі ауа температурасының жоғарылауы жағдайында дамиды. Мұнда жасанды суару дұрыс жолға қойылса, темекі, қант қызылшасы, күріш, мақтадан мол өнім алуға болады. Бұл өңірде жүзім шаруашылығымен айналысу да тиімді.
Батыс Қазақстандағы ауыл шаруашылығы
Елдің бұл бөлігінде егін шаруашылығы негізінен мал шаруашылығына негізделген, мұны кең шалғындар мен жайылымдармен түсіндіруге болады. Көбінесе мұндағылар түйе, қой, жылқы өсіреді. Мұндағы егістік жердің 70 пайызға жуығы бидай, қалған жерінде қара бидай, тары, арпа егіледі.
Солтүстік Қазақстанның ауыл шаруашылығы
Солтүстік етті-сүтті мал шаруашылығы мен құс шаруашылығын дамытуда тамаша нәтижелер көрсетіп отыр. Дегенмен Солтүстік Қазақстанның негізгі саласы қой шаруашылығы. Өсімдік шаруашылығы негізінен дәнді дақылдар мен мақтамен ұсынылған.
Шығыс Қазақстандағы ауыл шаруашылығы
Елдің бұл бөлігінде ауыл шаруашылығы жаңбырлы егіншілікпен ұсынылған. Жердің басым бөлігі күнбағыс дақылдарына бөлінген. Бұршақ, сұлы, бидай және кейбір көкөністер де өзендерге жақын жерде егіледі. Мұнда ет-сүт шаруашылығы да қарқынды дамып келеді.
Қазақстанның ауыл шаруашылығы биліктің көмегімен дамып келеді. Олар жүргізіп жатқан барлық реформалар мыналарға бағытталған:ауылдық жерлердегі халықтың әл-ауқатының деңгейін арттыру;ауыл шаруашылығы аймақтарындағы халықты сумен, газбен және электр энергиясымен қамтамасыз ету;ауылішілік жолдарды күрделі жөндеу және салу;ауыл тұрғындарының спорттық және мәдени бағдарламаларға қолжетімділігін қамтамасыз ету;
Жоғарыда айтылғандардың барлығына сүйене отырып, Қазақстандағы ауыл шаруашылығы саласы белгілі бір тоқырауды бастан кешіруде деп айта аламыз. Жағдайды адам және табиғи ресурстарды толық емес және ұтымсыз пайдалану деп сипаттауға болады. Басты мәселе – салық төлемдерін бақылауды айтарлықтай қиындата түсетін қазіргі заманғы шаруашылық нысанына ешқашан аяқталмаған көшу.Сондай-ақ ауыл шаруашылығы саласына инвестицияның жеткіліксіз екенін атап өткен жөн. Ең көп проблемалар ет-сүт өнеркәсібінде бар, бұл тұтынушылардың сұранысын қанағаттандыру мақсатында өнімдерді мәжбүрлеп импорттауға негіз болды. Мүмкіндігінше тезірек шешілуі керек тағы бір маңызды мәселе - егінді сақтауға болатын кеңістіктің болмауы.
Тапсырма:
1. Солтүстік Қазақстанның ауыл шаруашылығына сипаттама жазу.
2. Оңтүстік Қазақстандағы ауыл шаруашылығына сипаттама жазу.
Рефлексия. Берілген сөз тіркесін, пікірмен аяқтау.
Ең қызықты болғаны----
Маған ой салғаны----
Маған ұнағаны----
Рефлексия. Дополните данную фразу мнением.
Самое интересное----
Что заставило меня задуматься----
Мне понравилось----
Жаңа сабақты пысықтау:
- Қандай ақпарат білдім. (жаңа тақырып бойынша жаңаша ақпараттарды тізіп жазады.)
- Қалай екенін түсіндім. (анықталған ақпараттың немесе тақырыптың осы уақытқа дейін түсінбеген сәттерін жазады.)
Қорытынды. Қосымша сұрақтарына жауап беріп, сабақта белсенділік танытқан студенттерді бағалау.
VІІІ. Үйге тапсырма
Қазақстан егістік жерлерінің сипаты және оларды жақсарту жолдарына сипаттама алу.
