Иманбек Рысқүл
Ғылыми жетекшісі: «Кәсіптік оқыту және бейнелеу өнері» кафедрасының оқытушысы Сарсембаева М.С.
Аннотация: Бұл мақалада жалпы 12 жылдық білім берудің маңыздылығы мен болашақ ұрпаққа пайдасы айтылады.
Аннотация: В этой статье подчеркивается важность общего 12-летнего образования для будущего поколения.
Annotation: This article emphasizes the importance of a general 12-year education for the next generation.
Заман талабына сай 12 жылдық білім беру жүйесі қазіргі таңда білім беру жүйесіндегі маңызды мәселелердің бірі деп айтсақ, қателеспейміз.
Қазіргі кезде әлемде 12 жылдық мектепке есептелген жалпы орта білімнің белгілі бір халықаралық стандарты пайда болды. Орта мектепте 12 жыл оқыту АҚШ, Канада, Жапония, Швеция, Францияда қабылданған, Германия, Чехия, Италия, Швейцарияда 13 жыл, Голландияда 14 жыл оқытады. Біздің елімізде негізгі оқу пәндерінен мазмұны бойынша ұқсас бағдарламалар 10-11 жылда оқытылады, бұл оқушыларға жүктеменің артуын тудырады, олардың оқуының сапасын төмендетеді, денсаулықтарына кері әсер етеді. Соңғы 15 жылда негізгі мектеп оқушыларының оқу жүктемесі бір жарым есе өсті, мамандар мектеп оқушыларының 10 пайызының ғана дені сау екенін мойындайды[1].
12 жылдық білім берудің маңызды тұстарын жіктеп көрсек:
Біріншіден, мектептегі оқушылардың шығармашылық дамуына, тұлға болып қалыптасуына барынша ықпал етеді.
Екіншіден, әлемдік білім беру жүйесіндегі мықты бәсекелестікке қарсы тұрып, заманауи білікті мамандардың артуына өз септігін тигізеді.
Үшіншіден, мұғалімдердің өз мамандығына, бағытына деген жауапкершілігін арттыра отырып, оқушы мен ұстазды ортақ шығармашылық ортаға салады. Бұрын бұндай ортақ арна болмады деп айтуға болмас. Алайда, жаңа жүйе әлемдік тәжірбиелерден толықтай өткендіктен де, біздің білім беру жүйесіне тереңірек еніп, оң нәтиже берері анық.
Төртіншіден, жаңа жүйені меңгерген оқушы болашақ мамандығына тікелей жол алып, бағытталып шығады.
12 жылдық білім беру жүйесінің нәтижелі болуына басты себепкер - білікті мұғалім. Себебі, оқушы мұғалімнің айтқанымен шектелмей ары қарай өзін-өзі әрі қарай алып кете алатын деңгейге жету керек. Ол үшін әрбір ұстаз оқушы талабын қанағаттандыра отырып, кәсібиліктің биік шыңынан көріне білген жағдайда, жүктелген міндеттерді атқару жеңілге түседі. Қанша жылғы білім жүйесін енгізіп, қандай тәртіп орнатсақ та, білікті мамандар мен талапты шәкірттер қатары аз болған жағдайда кез-келген жүйе ілгері баспайтыны анық.
Елімізде 12 жылдық білім беру жүйесіне көшудің алғашқы сатылары 2011-2014 жылдары қолға алынған болатын. Осы жылдардан бастап мектептерде оқулықтар жаңартылып, жаңа стандартқа икемделе бастады. XXI ғасырдың зерек жастарына жаңаша ойлау мен өзгеше жүйеде білім беру бүгінгі таңның басты талабы екенін ескерсек, бұл өзгерістер толығымен қолдауға ие болары сөзсіз.
Барлық оқыту бағдарламаларын жаңартып, базаны жетілдіру, ұстаздарды қайтадан даярлықтан өткізіп, бағалаудың жаңа түрін енгізу - маңызды қадамдардың бірі. Ал, оның нақты нәтижиесін жаңа білім беру жүйесіне сатылап көшу арқылы біле аламыз. Сондықтан да 2015 жылдан бері бұл жүйе бірінші, бесінші, он бірінші сыныптарды қамтыды.
Әрине, алғашқыда жаңа бастамаға қарсы ата-аналар қатары аз болған жоқ. Мұның негізгі бір себебі, түсіндіру жұмыстарының дұрыс жүргізілмегенінде жатса керек. ҚР Білім және ғылым министрлігі бұндай жауапкершілігі зор қадамды асығыс қабылдай салды деп айтуға да болмайды. Демек, алаңдауға негіз жоқ. Ашылып жатқан тәжірбиелік сыныптар, даярлаудан өткізілген ұстаздардың барлығы да толықтай жүйенің маңызы мен мәнін сезіне отырып, түбегейлі іске кіріскен.
Ендігі мәселені жаңартылған білім бағдарламасына келсек, бастамасы жақсы дәрежеде болған деп есептеймін. Алайда, ескі бағдарлама, яғни, әліппені енгізу қайта ұсынылған болатын. Мұндай ұсыныстан кейін жаңартылған бағдарламаның алға басып, оқушылар мен ұстаздарды білікті маман даярлауда кері әсер тигізетіні анық.
Шет елдің 12 жылдық, 13 жылдық, 14 жылдық білім беру бағдарламалары өте үлкен дәрежеде дамуда, бірақ сол дәрежеге немесе сондай дәрежедегі мамандарды даярлау неге өз еліміздің ұстаздары мен оқушыларының арасынан шықпайды деген сауалнама әрбіріміздің көкейімізде тұрады. Сол елдердің бағдарламасы дұрысырақ құрылған ба немесе біздің еліміздің ұстаздардың біліктілігі кем ба соны бірінші ұғынуымыз қажет деп ойлайтын болармыз. «Себебін таппай, емін таппаспыз» деп білім беру бағдарламасын емес, оны мамандар жетік меңгерген ба, жоқ па соны тексергеніміз жөн деп ойлаймыз. «Жас ұрпақ-ел болашағы» екендігін ұмытпайық.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
- http://www.zkoipk.kz/ru/nisconf2s/750-conf.html
- ҚР 12 жылдық білім беру тұжырымдамасы
- ҚР білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама
