Қазіргі таңда мектепке дейінгі білім беруде ерте жастағы балалардың сурет салу арқылы психологиялық процестердің дамуында маңызды рөл атқаратыны белгілі. Сурет салу ертежастағы ең маңызды және өзекті болып табылады. Сурет салу өте қызықты және сонымен бірге қиын процесс. Сурет салудың әртүрлі әдістерін, оның ішінде дәстүрлі емес тәсілдерді қолдана отырып, тәрбиеші бейнелеу өнеріне деген сүйіспеншілікті оятады, сурет салуға деген қызығушылықты оятады. Балабақшада дәстүрлі емес сурет салудың әртүрлі әдістері мен тәсілдерін қолдануға болады. Көптеген ғалымдар дәстүрлі емес сурет салудың барлық түрлерін балаларды техниканың ерекшеліктерімен таныстыра отырып, жас кезінен бастап енгізуге болады деп санайды.Бір ғана айырмашылық тәрбиешінің сурет салу процесіне қатысу дәрежесінде. Дәстүрлі емес сурет салудың көптеген әдістері бар, олардың ерекшелігі - балаларға қажетті нәтижеге тез жетуге мүмкіндік береді. Дәстүрлі емес материалдар мен әдістерді қолданатын бейнелік іс-әрекет баланың дамуына ықпал етеді:
- қолдың ұсақ моторикасы және тактильді қабылдау;
- қағаз парағында кеңістікті бағдарлау, көз бен визуалды қабылдау;
- зейін мен табандылық;
- ойлау;
- ұсақ дағдылар мен дағдылар, бақылау, эстетикалық қабылдау, эмоционалды жауап беру;
Дәстүрлі емес кескіндеменің түрлері мен техникасы мектеп жасына дейінгі балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, әр түрлі жас кезеңдерінде әртүрлі дағдыларды игере отырып, дәстүрлі емес сурет салудың арнайы әдістері мен тәсілдерін қолданған жөн.
Олар мыналар:
- кіші мектепке дейінгі жасына балалар үшін сурет салған кезде «қолмен сурет салу» техникасын (алақанмен, алақанның шетімен, жұдырықпен, саусақтармен) басу керек.
- ортаңғы мектепке дейінгі жасына балаларды неғұрлым күрделі техникамен таныстыруға болады: қатты жартылай құрғақ щеткамен пирог жасау, көбік резеңкемен басып шығару; картоппен басып шығару; тығынмен басып шығару ; балауыз қарындаштары + акварель; балауыз шам + акварель; жапырақ іздері; қолмен салынған суреттер; мақта тампондарымен сурет салу; сиқырлы арқандар (ниткография).
- Ересек мектепке дейінгі жаста балалар одан да күрделі әдістер мен тәсілдерді игере алады;( құммен сурет салу; сабын көпіршіктерімен сурет салу; мыжылған қағазбен сурет салу; түтікпен блотография; трафаретті басып шығару; тақырыптық монотип; жалпы блотография; пластинография деп аталады.
«Менің тәжірибемдегі әдіс - тәсіл» Бұл әдістердің әрқайсысы - кішкене ойын. Оларды қолдану балаларға неғұрлым еркін, батыл, тура сезінуге мүмкіндік береді, қиялын дамытады, өзін-өзі көрсетуге толық еркіндік береді. Картоппен сурет салу әдеттен тыс болуымен балаларды қызықтырады. Сондықтан мен Шығармашылық саласы бойынша сурет салу бөлігінің «Қамзолды әшекейлеу» атты тақырыбында ұйымдастырылған оқу қызметінде осы әдісті пайдалануды жөн көрдім. Мақсаты: дәстүрлі емес сурет салу әдісін қолдана отырып, мектеп жасына дейінгі балаларды сурет салуға үйрету. Балаларға қиып әзірленген камзолды дәстүрден тыс, арнайы картоптан жасалған бастырмасы арқылы ою – өрнектерді бастыруды үйрету. Бояу түстерін дұрыс таңдап, ою - өрнек, ұлттық киімдер туралы білімдерін пысықтау. Әсемдік пен сұлулықты сезіну, көркемдік талғамын қалыптастыру. Ойлау қабілеті мен тілін дамыту.
Осы ұйымдастырылған оқу қызметін жоспарлау барысында мен тақырыпқа байланысты оюдың суретін алдым. Оюлы мөрді (печать) жасау үшін, тәрбиеші балаларға алдын – ала мөрлерді жасап алуға көмектесуі керек. Картопты алып, оны екіге бөліп, қаламмен оюдың суретін тәрбиешінің көмегімен суретін салады, содан кейін контур бойымен пішінді абайлап кеседі, ол тұтқадан 1 – 1,5 см биіктікке көтеріледі, тұтқасы кеңірек және ыңғайлы болуы керек. Тәрбиеленуші мөрді арнайы дайындалған (гуашь пен су) қоспаға, өзіне керек түстерді араластырып алып,қағазға бастырып шығарады. Бұл әдіс - суретті балаға қол жетімді етудің ең қызықты тәсілдерінің бірі. Оның шығу тегі ежелгі қолөнерде матаны басылған шүберекпен безендіру, пряниктер тақталарын пайдалану және т.с.с.
Сонымен, мектеп жасына дейінгі балаларды ұйымдастырылған оқу қызметі барысында дәстүрлі емес тәсілдермен сурет салуға үйрету қазіргі кезде маңызды болып табылады. Дәстүрлі емес сурет салу баланың шығармашылық әлеуетін ашуға, көркемдік қызметке қызығушылықты үнемі арттыруға, ақыл-ой процестерін дамытады. Бұл техника балаларға неғұрлым еркін, батыл, тура сезінуге, қиялын дамыта отырып, өзін-өзі көрсетуге толық еркіндік береді.
Қостанай қаласы №15 орта мектебінің «Арман» шағын орталық тобының тәрбиешісі:
Орумбаева Ажар Назарбайқызы
