Дене импульсі және күш импульсі. Импульстің сақталузаңы

Бізимпульскекүнсайын тап боламыз. Оныңесебіненкөліктерқозғалады, сағаттіліжүредіжәне шар домалайды.  Қозғалыстағыбарлықзаттыңимпульсіболады. 

Бірақшынмәніндеол не? Импульс депдененіңқозғалысмөлшерінайтсақболады. Импульс дененіңмассасы мен жылдамдығыныңкөбейтіндісінетең. Жылдамдықсекілді, импульстіңбағытыжәнешамасыболады. Егердененіңжылдамдығынөлгетеңболса, импульсі де нөлгетеңболады.

Ипульстіңсақталуы.

Қозғалыстағыденелербір-біріменәсерлескенде, олардыңтолықимпульсіәрдайымсақталады.Біз оны қозғалыстағы бильярд шарыныңтыныштықтағышарменсоқтығысуынананықкөреаламыз.Соқтығыскезіндетүрлітүсті шар импульс алады, ал ақ шар импульсінжоғалтады.Екішардыңтолықимпульсіөзгеріссізқалады, бірақимпульстіңбіршарданекіншісінеберілуісалдарынанақшардыңжылдамдығыбаяулайды.Қозғалыстағыденелерәсерлескенде: Импульс тасымалданаалады. Бірақ, толық импульс әрдайымсақталады.

Импульстіңжоғалуы.

Жердеқозғалыстағыденегеәсерететінкөптегенсыртқыкүштер бар:үйкеліс, ауакедергісіжәнетартылыскүші.Импульсі бар заттарақырсоңындақозғалысынтоқтатады, сондабарлық импульс қайдакетеді?

Импульстіңберілуі .

Денетоқтағанкезде, импульстіңкөпбөлігіүйкелісәсерінентасымалданады.Негізінен импульс беткіқабатқаберіледі.Егербеткіқабатжерболса, импульс Жерғаламшарынаберіледі.Шындағанда, олЖердіңөзосіненайналуыназдапкүшейтедінемесеазайтады.Бұлқұбылысүнеміжүреді, бірақөтекішіауқымда. Солсебептібіз оны байқамаймыз.

Ғарыштағыимпульсі

Ғарышта импульс үйкелісәсеріненжоғалмайды.Ондаауа да жоқ, солсебептісыртқығаламшарларғағарышзондынжіберсек, оғанешқандайүйкеліс не ауакедергісіәсеретпейді.Бұлоныңөзимпульсінсақтап, мәңгісаяхаттайалатындығынбілдіреді.

Кестетолтыру (оқулықпенжұмыс)

Есеп шығару.

1. Массасы0,2 кг дене5 м/с жылдамдықпен биіктіктентүседі. Денеимпульсінанықтаңыз.

Дескриптор             Білімалушы

• Есептің берілгенің жазады;
• Импульстің формуласын жазады;
• Дене импульсінесептейді.

2. Массасы 10 г оқ мылтықтың ұнғымасынан 300 м/с жылдамдықпен ұшып шығады. Оқтың импульсін анықтаңыз.

Дескриптор             Білімалушы

• Есептің берілгенің жазады;
• ХБЖ-ға аударады;
• Импульстің формуласын жазады;
• Дене импульсінесептейді.

3. Жылдамдығы 18 км/сағ балғамен шегені соғып кіргізу керек. Балғаның массасы – 0,8 кг. Егер соққының ұзақтығы 0,1 с болса, онда оның орташа күші қандай болады?

4.  900 км/сағ жылдамдықпен ұшып келе жатқан ұшаққа массасы 2 кг құс соғылды. Егер соққының ұзақтығы 0,001 с болса, онда құстың ұшаққа соғылу күші қандай?

Дескриптор             Білімалушы

• Есептің берілгенің жазады;
• ХБЖ-ға аударады;
• Дене импульсімен күш импульсінің байланысқан формуласын жазады;
• Күшті есептеп шығару формуласын қорытып шығарады
• Күшті есептейді.

4. Массалары  400 г және 600 г екі дене бір-біріне қарама-қарсы қозғалып келе жатып соқтығысып тоқтады. Егер бірінші дене  3 м/с жылдамдықпен қозғалған болса, екінші дененің жылдамдығы қандай болды?

Дескриптор             Білімалушы

• Есептің берілгенің жазады;
• ХБЖ-ға аударады;
• Импульстің сақталу заңының формуласын жазады;
• Дене жылдамдығын есептейді.

5. 6 м/с жылдамдықпен жүгіріп келе жатқан салмағы 60 кг адам 3 м/с жылдамдықпен жүріп бара жатқан массасы 40 кг арбаны қуып жетіп, оған секіріп мінді. Арбаның адам мінгеннен кейінгі жылдамдығын анықтаңыз.

Дескриптор             Білім алушы

• Есептің берілгенің жазады;
• Импульстің сақталу заңының формуласын жазады;
• Дене жылдамдығын есептейді.